ஓம்காரேஸ்வர் கோவில் மத்தியப் பிரதேசத்தில் நர்மதா நதிக்கரையில் உள்ள ஒரு தீவில் அமைந்துள்ளது. இந்த ஜோதிர்லிங்கம் ஓம் .என்ற புனித எழுத்தைப் போல வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது என்றும், இந்த கோவிலுக்குச் சென்றால் அமைதி மற்றும் செழிப்பு ஏற்படும் என்றும் நம்பப்படுகிறது. இது கி.பி 11 ஆம் நூற்றாண்டில் கட்டப்பட்டதாக நம்பப்படுகிறது.
இது ஓம்காரேஸ்வர் என்று அழைக்கப்படுவதற்கான பல காரணங்களில் ஒன்றாகும். ஓம் என்பது ஆதி ஒலியிலிருந்து தான் அனைத்தும் தோன்றியதாக நம்பப்படுகிறது.
சத்யுகத்தில் ஸ்ரீராமரின் மூதாதையரான இக்~;வாகு வம்சத்தின் கனிவான மந்தாதா, நர்மதை தீவை ஆட்சி செய்ததாக புராணங்கள் தெரிவிக்கின்றன்.
இந்த தீவு சிவபுரி என்று அழைக்கப்படுகிறது. ஒரு காலத்தில் பிரம்மபுரி மற்றும் விஸ்ணுபுரி நகரங்கள் இருந்ததாக கூறப்படுகிறது. இருவரும் இணைந்து திரிபுரியை உருவாக்கினர்.
சுமார் 5500 வருடங்களுக்கு மேலாகவும் புனிய யாத்திரை ஸ்தலமாக இருந்து வந்தாக வேதங்கள் தெரிவிக்கின்றன். இந்த புனித இடம் 10-13 ஊநு வரை மால்வாவின் பர்மர் ஆட்சியாளர்களின் கீழ் இருந்தது, அதைத் தொடர்ந்து சௌஹான் ராஜபுத்திரர்கள். ஒட்டுமொத்த முகலாய ஆட்சியின் போதும், இது சௌஹான்களின் நிர்வாகத்தின் கீழ் இருந்தது. 18 ஊநு இல் மராட்டியர்கள் ஆட்சியைப் பிடித்தனர், அப்போதுதான் நிறைய கோவில்கள் கட்டப்பட்டன இறுதியில், 1947 இல் இந்தியா சுதந்திரம் பெறும் வரை இது பிரிட்டிஷ் ஆட்சியின் கீழ் வந்தது.
கோவிலின் மண்டபமானது உருவங்களுடன் செதுக்கப்பட்ட 60 திடமான கல் தூண்களால் அழகாக உருவாக்கப்பட்டுள்ளது. கோயிலின் சுவர்களைச் சுற்றி பல்வேறு தேவி தேவதைகளின் உருவங்களைக் காணலாம்.
ஓம்காரே~;வர் ஜோதிர்லிங்க கோவிலின் ஒரு தனிச்சிறப்பு சிவலிங்கம் ஒரு பாறை வடிவத்தில் உள்ளது, அதன் மீது நிலையான நீர் வழங்கப்படுகிறது. பால், தயிர், நர்மதை நீர் ஆகியவற்றால் தினமும் மூன்று வேளை அபிN~கம் செய்யப்படுகிறது.
சிவலிங்கத்தின் பின்புறம் வெள்ளியில் பார்வதியின் உருவம் உள்ளது. காலை பூஜையை கோயில் அறக்கட்டளையும், பகல் பூஜையை சிந்தியாவும், மாலையில் ஹோல்கர்களும் செய்கிறார்கள்.
ஷயன் அல்லது நைட் ஆர்த்தி இங்கு மிகவும் பிரபலமானது. சிவலிங்கத்தின் முன் சிவனுக்கும் பார்வதிக்கும் ஒரு கட்டில் போடப்பட்டுள்ளது. அவர்கள் உறங்கச் செல்வதற்கு முன் விளையாடுவதற்காக சௌபாத் விளையாட்டு வைக்கப்பட்டுள்ளது.
இந்த ஆர்த்தி பொதுமக்களுக்கு திறக்கப்பட்டுள்ளது, மன்னன் மந்தாதாவின் பக்தியின் காரணமாக சிவலிங்கத்தை இங்கு கொண்டு வந்ததாக நம்பப்படுவதால் இக்கோவில் ஓம்கார் மந்தாதா கோயில் என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. கோவில் வளாகத்தில் இன்றும் அவரது காடியை காணலாம். பஞ்ச முகி ஹனுமான் கோயில், சனி கோயில் மற்றும் துவாரகாதீ~{க்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட கோயில் போன்ற பல சிறிய கோயில்கள் பிரதான கோயிலைச் சுற்றி உள்ளன.
கோயிலின் பின்புறத்திலிருந்து மலையை நோக்கிப் படிக்கட்டுகளில் ஏறினால், உயரமான வெள்ளைச் சுவரைக் காண்பீர்கள் – இது மந்தாதா அரண்மனை. அரண்மனையின் வாயிலை அடைய 80 ஒற்றைப்படை படிகள் உள்ளன. அதன் ஒரு பகுதி பொதுமக்களுக்கு திறக்கப்பட்டுள்ளது.
இந்தத் தீவைச் சுற்றி 16 கிமீ பரிக்ரமா அல்லது சுற்றுப்பாதை செல்கிறது. இந்தியாவில் உள்ள பெரும்பாலான யாத்ரீக ஸ்தலங்களில் இது பொதுவான அம்சமாகும். யாத்ரீகர்கள் கோவிலுக்குச் செல்வது மட்டுமல்லாமல், புனித க்N~த்திரம் அல்லது புனிதப் பகுதியைச் சுற்றிச் செல்கிறார்கள். பொதுவாக கோவில்கள் மற்றும் சாம்பல் நிறைந்தது.
